Czy emocje dzieci oraz rodziców mają wpływ na funkcjonowanie przedszkolaków w życiu codziennym oraz w grupie rówieśniczej?
Różnice mogą wystąpić we wszystkich obszarach rozwoju dziecka: poznawczym, emocjonalnym, społecznym, fizycznym i mowy. Są one ze sobą powiązane. Na przykład na rozwój mowy dziecka mogą wpływać problemy ze słuchem lub to, że inne osoby rozmawiają z nim zbyt rzadko.
Na jakich płaszczyznach możemy zaobserwować różnice indywidualne dziecka?
W jego umiejętnościach oraz odkrytych talentach: Każde z dzieci posiada swoje unikalne zdolności, dzięki którym może czuć się wyjątkowo. Warto więc rozwijać je poprzez różnego rodzaju aktywności sportowe, artystyczne lub edukacyjne;
W zainteresowaniach: Każde dziecko lubi coś innego (Ania lubi rysować, zaś Przemek interesuje się dinozaurami i jest w stanie o nich opowiadać godzinami);
Każde z dzieci posiada indywidualny styl uczenia się: Niektóre są wzrokowcami, inne słuchowcami.
Jak najlepiej uczyć dzieci? Oczywiście poprzez zabawę!
Jeśli jesteśmy z dzieckiem na spacerze warto zapytać ile widzi aut stojących na parkingu lub ile srebrnych aut zdążyło przejechać na zielonym świetle;
Bawiąc się klockami dziecko może nazywać widziane kolory i utrwalać w ten sposób swoją pamięć;
Wykorzystaj ciekawość swojego dziecka na temat otaczającego go świata, opowiadaj ciekawostki, a nawet eksperymentuj;
Dzieci mogą również pomagać rodzicom w gotowaniu, ćwiczyć liczenie i odmierzanie składników;
Zakupy w sklepie? Świetna opcja do nauki dodawania i odejmowania;
Gry planszowe, które wspomagają rozwój słownictwa, a także logiczne myślenie (Nie zapominajmy o nauce radzenia sobie z porażką podczas przegranej rundy )
Emocje
Dzieci, ze swoją niezwykłą wrażliwością i zdolnością do przeżywania chwil intensywniej niż dorośli, manifestują swoje uczucia w sposób, który potrafi zaskoczyć i wzruszyć nawet najbardziej opanowane osoby. To właśnie emocje mają duży wpływ na codzienne funkcjonowanie dzieci. Wpływają one na relacje rówieśnicze, relacje z otoczeniem, a także kształtują ich osobowość. Jakie emocje występują wśród przedszkolaków najczęściej?
Radość – widoczny uśmiech oraz radosne okrzyki podczas zabaw w grupie
Smutek – gdy muszą pożegnać się z rodzicem
Gniew – gdy ktoś zabierze im zabawkę, a one wcale nie chciały się dzielić
Strach – odczuwany podczas zmiany nauczyciela w grupie, zmiany Sali, a także widoczny lęk przed nowymi sytuacjami
Zaskoczenie – emocjonalna reakcja na nieoczekiwane sytuacje
Każda z tych emocji pełni ważną rolę w rozwoju dziecka. Uczucia wpływają na ich zdolności do nawiązywania więzi oraz rozumienia innych ludzi. Warto zauważyć, że dzieci często przeżywają emocje w sposób intensywniejszy niż dorośli, co sprawia, że ich codzienność jest pełna kolorów i intensywnych przeżyć.
Jak mogę pomóc dziecku, gdy zauważam u niego negatywną emocję?
Zaakceptuj to co czuje dziecko, niezależnie od tego jak silna jest dana emocja. Dzieci nie posiadają zdolności regulacji emocji, to my rodzice jesteśmy od tego by im pomóc;
Nazywajmy przeżywane emocje, nie tylko w sytuacjach trudnych, np. „Jesteś zły bo nie pozwoliłam Ci zjeść kolejnej słodkości?”
Podpowiadajmy naszym pociechom jak można poradzić sobie z daną emocją. Pooddychaj ze mną, potup, narysuj swoją złość, podrzyj kartkę papieru, przytul się.
Czy czasami zdarza się, że Twoje dziecko nie ma ochoty wstać rano? Jest złe lub zmęczone? Po przyjściu do przedszkola zauważasz uśmiech na jego twarzy i ekscytację, która może być związana z myślą o swoich przyjaciołach lub zabawach, które czekają na niego w grupie przedszkolnej? A może smutek i płacz, który wynika ze strachu lub troski o swojego rodzica? Powrót do domu zazwyczaj przebiega w radosnej atmosferze? To właśnie radość i odczucie ulgi na widok powrotu ukochanego rodzica.
Czy przeżywane emocje są ważne? Nawet te negatywne?
Wypełniony emocjami dzień ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju dzieci. To właśnie w takich chwilach kształtują się ich umiejętności społeczne oraz zdolność do budowania głębokich relacji. Emocje stanowią nie tylko odpowiedź na bodźce zewnętrzne, ale także wpływają na kształtowanie charakteru i osobowości najmłodszych. Kluczowe jest, aby dzieci mogły przeżywać różnorodne uczucia, co pozwala im lepiej zrozumieć siebie i innych. Jakie korzyści niosą za sobą emocjonalne doświadczenia?
Rozwój empatii – dzieci uczą się rozumieć emocje innych, a nawet pomagać w trudnych momentach
Regulacja emocji – dzięki przeżywaniu i nazywaniu swoich emocji, dzieci uczą się jak, jak sobie z nimi radzić
Wzmacnianie poczucia bezpieczeństwa - wsparcie emocjonalne ze strony rodziców i opiekunów sprzyja poczuciu akceptacji
Czy emocje dorosłych mają wpływ na dziecko?
Tak – i to znacznie bardziej, niż wielu dorosłych przypuszcza. To właśnie dorośli są pierwszymi nauczycielami emocji. To jak reagują na różnorodne sytuacje, wpływa na postrzeganie świata przez dzieci.
Emocje, które dzieci mogą przejmować to:
lęk
stres
napięcie
spokój
optymizm
Dzieci uczą się regulacji emocji poprzez obserwację.
Jeśli rodzic reaguje nerwowo — dziecko również będzie reagować napięciem.
Jeśli rodzic okazuje emocje spokojnie i z szacunkiem — dziecko uczy się tego samego.
Czy dzieci przenoszą swoje emocje z domu do grupy rówieśniczej?
Odpowiedź brzmi: Oczywiście, że tak. Jeśli w domu panuje spokój, dziecko jest bardziej otwarte, chętne do interakcji, a także gotowe do zabawy.
Jeśli dom jest pełen napięć — dziecko może:
reagować agresją,
być wycofane,
wykazywać nadmierną pobudliwość.
Jeśli dom jest w emocjonalnej równowadze – dziecko:
potrafi rozwiązywać konflikty i robi to dużo chętniej,
zawiera przyjaźnie,
współpracuje w zabawach grupowych,
przestrzega zasad.
Jak wspierać rozwój emocjonalny dziecka?
Mów w domu o uczuciach;
Wspieraj dziecko w nauce rozpoznawania i okazywania emocji – w zabawie możesz wykorzystać kolorowe buzie – uśmiechniętą, smutną, złą itp., możecie razem nazywać te emocje, opowiadać, w jakich sytuacjach się tak czujecie, jak wtedy wyglądają Wasze miny, jak reaguje Wasze ciało;
Pokazuj mu na własnym przykładzie, że o uczuciach warto rozmawiać i je okazywać (ucz społecznie akceptowanych sposobów). Możecie wprowadzić w domu zwyczaj opowiadania o tym, co miłego spotkało Was danego dnia – jak się wtedy czuliście, a może było też coś smutnego, coś, co wywołało Wasze zdenerwowanie? Rozmawiajcie o Waszych uczuciach, nazywajcie je, a przede wszystkim okazujcie je, aby uczyć dziecko, że są one czymś naturalnym, czymś czego nie trzeba w sobie skrywać;
Pomóż dziecku nazwać jego uczucia i je zaakceptować;
Staraj się łączyć przeżywanie emocji z potrzebami, a nie ze zdarzeniami zewnętrznymi, np. "Jestem zła, kiedy kłócicie się obok mnie, bo chciałam odpocząć chwilę w spokoju" zamiast "Jestem zła, bo robicie hałas";
Dziel się z dzieckiem uczuciami i przemyśleniami i uważnie słuchaj tego, co mówi o swoich przeżyciach;
Nie krytykuj i nie oceniaj żadnych uczuć doświadczanych przez dziecko;
Nie zaprzeczaj uczuciom dziecka;
Pamiętaj, że akceptowanie uczuć to nie to samo, co zgoda na każde działanie pod ich wpływem;
Nie oczekuj od kilkulatka, by zawsze wiedział, co i dlaczego czuje, ani umiejętności kontrolowania emocji w każdej sytuacji;
Podpowiadaj dziecku, jak może wyrazić emocje w sposób bezpieczny dla siebie i innych;
Pomoc dziecku w radzeniu sobie z uczuciami zaczyna się od uspokojenia rodzica.
Pokaż dziecku aby patrzyło na całą sytuację “z drugiej strony”, aby pomyślało co może czuć dana osoba, dzięki czemu kształtujemy u dziecka empatię i zrozumienie;
Granie w gry planszowe. Dzięki nim dziecko posiądzie umiejętność radzenia sobie z porażką i niepowodzeniem;
Ustalaj zasady.
Propozycje, które polecam:
“Gucio się złości”, “Gucio się smuci”, “Gucio uczy się przegrywać”, “Gucio wierzy w siebie”, “Gucio się denerwuje”, “Gucio zazdrości” - Aurelie Chien Chow Chine
“Kolorowy potwór” - Llenas Anna
“Niesforne ziarenko”, Fajny cieciorek”, “Skwaszone winogrono” - Jory John, Pete Oswald
“Tata Oli nie umie przegrywać” - Brunstrom Thomas
“Jadzia Pętelka czuje złość” - Barbara Supeł
“Wielka historia małej kreski” - Serge Bloch
“W moim sercu” - Jo Witek
“Feluś i Gucio poznają emocje” - Katarzyna Kozłowska
“Co robią uczucia?” - Tina Oziewicz
“Co lubią uczucia?” - Tina Oziewicz
“Co uczucia robią nocą?” - Tina Oziewicz
Bibliografia
MiniMind (2025). Czy w przedszkolu jest miejsce na indywidualność dziecka? Przedszkole – Wielichowo.pl
NotatnikMadrali (2025). Emocje i więzi – jak dzieci przeżywają ten dzień? pl
Internet
Własne obserwacje
Opracowała: Oktawia Ochocka-psycholog Publicznego Przedszkola im. Króla Maciusia Pierwszego w Poddębicach