„Wiek przedszkolny to jeden z najbardziej burzliwych i dynamicznych okresów dojrzewania. Dziecko, wchodząc między dzieci, w grupę, rozwija się intelektualnie i społecznie, motorycznie, ale także emocjonalnie. Jeśli rozwój dziecka w okresie przedszkolnym przebiega prawidłowo, procentuje w przyszłości - maluchowi o wiele łatwiej jest się odnaleźć w szkole, ale i w życiu dorosłym” (Chamarowska)
Co to w ogóle są emocje?
Emocje to złożone reakcje psychiczne i fizjologiczne, które pojawiają się w odpowiedzi na różne wydarzenia, sytuacje lub myśli. Są one częścią naszego doświadczenia, pomagają w interpretacji otaczającego nas świata i wpływają na nasze zachowanie, w tym również dzieci. Emocje odgrywają kluczową rolę w naszym codziennym życiu, ponieważ pomagają w podejmowaniu decyzji, regulowaniu interakcji z innymi ludźmi, a także w adaptacji do zmieniającego się środowiska.
Rozwój emocjonalny
Prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka jest nieodzownym elementem jego kształtującej się osobowości. To w rodzinie dziecko uczy się: jak wyrażać emocje i co o nich myśleć. Początkowo wyraża je przez środki niewerbalne, z upływem czasu opanowuje nazywanie emocji i komunikowanie się przez nie. Aby sfera emocjonalna dziecka nie była zachwiana, rodzice muszą poświęcać sporo czasu na rozmowy. Warto pamiętać, że każde dziecko dojrzewa we własnym tempie, a jego rozwój nie zależy tylko od wieku, ale też od wrodzonego: temperamentu, doświadczeń i warunków w jakich jest wychowywany.
PAMIĘTAJMY O TYM, ŻE TO MY RODZICE JESTEŚMY AUTORYTETEM NASZYCH DZIECI. JESTEŚMY DLA NICH LUSTREM. OBSERWUJĄ NAS I BIORĄ Z NAS PRZYKŁAD.
Emocje, które najczęściej występują u przedszkolaków
Dla dzieci najłatwiejszymi do identyfikacji emocjami są: radość, smutek oraz złość. Rozwój emocjonalny występuje ok. trzeciego roku życia dziecka. Można zaobserwować nowe emocje u naszych pociech: wstyd, poczucie winy, zazdrość, zakłopotanie. Niezwykle ważne jest, aby rodzice dbali o spełnianie potrzeb emocjonalnych dziecka budując tym samym jego pozytywny obraz własnej osoby. Trzeci rok życia to także początki kształtowania się dobra i zła. Zauważa się również ogromną ekspresję językową, w tym także nazywanie różnych emocji.
Co zauważamy?
Lęk separacyjny to naturalna i powszechna reakcja emocjonalna, która pojawia się u dzieci, szczególnie w okresie przedszkolnym, w odpowiedzi na oddzielenie od ich opiekunów, najczęściej rodziców. Jest to forma niepokoju, który pojawia się, gdy dziecko doświadcza rozłąki z osobą, z którą ma silną więź emocjonalną. Lęk separacyjny może być wyrazem przywiązania i potrzeby bezpieczeństwa, które dziecko czerpie od bliskich. Co wtedy zauważamy? Płacz, krzyk lub wyrażanie smutku w trakcie rozstania z rodzicem lub opiekunem. Prośby o pozostanie razem, opór wobec rozstania, czy niechęć do chodzenia do przedszkola. Lęk przed ciemnością, nieznanymi osobami czy nowymi sytuacjami.
Problemy z przegrywaniem i porażką to powszechne trudności, które mogą dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych. W przypadku dzieci, te trudności często objawiają się w formie silnych emocji, takich jak złość, smutek czy rozczarowanie, kiedy nie osiągają zamierzonych celów lub przegrywają w jakiejś rywalizacji. Przyczyny takich problemów są złożone i mogą wynikać z wielu czynników, zarówno emocjonalnych, jak i społecznych oraz poznawczych.
Mutyzm wybiórczy to zaburzenie lękowe, które objawia się tym, że dziecko lub osoba nie mówi w określonych sytuacjach, mimo że w innych, bardziej komfortowych warunkach, może się swobodnie komunikować. Osoby z mutyzmem wybiórczym są w stanie mówić w pewnych okolicznościach, np. w domu lub w gronie bliskich, ale nie potrafią lub boją się mówić w innych sytuacjach, takich jak w szkole, wśród rówieśników czy przy nieznanych osobach.
Adaptacja to częste wyzwanie, z którym borykają się dzieci w wieku przedszkolnym. Okres przejściowy, jakim jest początek uczęszczania do przedszkola, wiąże się z wieloma zmianami w życiu dziecka. Może to być stresujące zarówno dla malucha, jak i dla jego rodziców, ponieważ dziecko musi przystosować się do nowego środowiska, nowych zasad, nowych osób oraz nowej rutyny.
Złość i napady histerii, które objawiają się poprzez krzyk, uderzanie, popychanie, gryzienie, obrażanie innych dzieci, napięcie ciała. Złość i histeria, szczególnie w sytuacjach stresowych, mogą być reakcjami na frustrację, zmiany, niezrozumienie czy brak umiejętności komunikacyjnych.
TRZYLATEK
stany emocjonalne trzylatka są krótkotrwałe, gwałtowne i bardzo zmienne. Dziecko potrafi bardzo szybko przechodzić z odczuwania smutku do radości i okazuje te uczucia z bardzo dużą siłą;
zachowanie dziecka jest impulsywne, jest przejawem przeżywanych przez nie emocji w danej chwili;
nie potrafi jeszcze kontrolować swoich emocji, udawać czy ukrywać ich;
agresję przejawia głównie w sposób fizyczny (bije, kopie, gryzie);
3,5 latek wchodzi w dość burzliwy okres, w którym podstawową trudnością dla dorosłych może być sprzeciwianie się, odmowa posłuszeństwa, kontrola otoczenia
jest już świadomy swoich potrzeb i potrafi je wyrażać ("chcę - nie chcę", "lubię - nie lubię");
nastawiony jest na zdobywanie niezależności i wyodrębnianie się od innych, dlatego bardzo ważna jest dla niego samodzielność, którą często manifestuje poprzez opór wobec poleceń czy próśb dorosłych lub buntowanie się;
jest wrażliwy na to, co dzieje się w jego najbliższym otoczeniu - może silnie przeżywać konflikty w rodzinie;
CZTEROLATEK
dziecko przestaje działać impulsywnie, ponieważ wzrasta w nim zdolność do samokontroli;
coraz lepiej potrafi nazywać przeżywane przez siebie emocje, opisywać zachowania społeczne;
potrafi rozpoznać dlaczego ono samo lub ktoś inny przeżywa dane uczucie, zwraca jednak uwagę przede wszystkim na zewnętrzne przyczyny emocji;
emocje dziecka są nadal intensywne i mogą występować naprzemiennie;
może rozładowywać napięcie emocjonalne poprzez ssanie kciuka, obgryzanie paznokci, nadruchliwość, koszmary senne;
podczas przeżywania dużego stresu może skarżyć się na ból brzucha, moczyć się lub wymiotować;
zaczyna zdobywać umiejętność regulacji emocji;
PIĘCIOLATEK
rozumie emocje własne i innych ludzi, potrafi je określić;
potrafi ocenić przyczyny emocji i przewidzieć, jakie zachowania mogą wiązać się z określonymi uczuciami;
uczy się, jak można wpływać na emocje innych osób, jak reagować, gdy ktoś przeżywa trudną sytuację;
rozwijają się uczucia związane z samooceną - poczucie zadowolenia z siebie, wstyd;
w konfliktach z rodzicami coraz częściej próbuje negocjować, a nie tylko wybuchać złością.
Postawy rodzicielskie – granice
Prawidłowa relacja między dorosłym, a dzieckiem powinna łączyć w sobie dwa aspekty: miłość, akceptację, szacunek oraz granice, normy, wymagania.
Istnienie zasad zapewnia poczucie bezpieczeństwa. Dzięki zasadom wiemy, czego się spodziewać, mogą one również pomóc w takim porozumiewaniu się ludzi, by nie ranili siebie nawzajem.
Jeśli chcemy określać granice dziecku, najpierw powinniśmy wytyczać je sobie. Dziecko dopiero uczy się określania granic, przestrzegania zasad i norm – najpierw od rodziców, potem od innych dorosłych.
Jak określać dziecku granice?
Słowa: Skoncentruj się na zachowaniu dziecka, a nie na postawie, uczuciach lub wartościach.
| NIE |
| Zosiu, nie widzisz, że jestem zajęta? |
| TAK |
| Rozmawiam. Stukanie mi przeszkadza. |
Bądź bezpośredni i konkretny: Powiedz jasno i krótko, czego oczekujesz od dziecka.
Mów stanowczo, ale nie podnoś głosu. Nie bądź szorstki.
Jak wspierać rozwój emocjonalny dziecka?
Propozycje, które polecam
„Gucio się złości”, „Gucio się smuci”, „Gucio uczy się przegrywać”, „Gucio wierzy w siebie”, „Gucio się denerwuje”, „Gucio zazdrości” - Aurelie Chien Chow Chine
„Kolorowy potwór” - Llenas Anna
„Niesforne ziarenko”, „Fajny cieciorek”, „Skwaszone winogrono” - Jory John, Pete Oswald
„Tata Oli nie umie przegrywać” - Brunstrom Thomas
„Jadzia Pętelka czuje złość” - Barbara Supeł
„Wielka historia małej kreski” - Serge Bloch
„W moim sercu” - Jo Witek
„Feluś i Gucio poznają emocje” - Katarzyna Kozłowska
„Co robią uczucia?” - Tina Oziewicz
„Co lubią uczucia?” - Tina Oziewicz
„Co uczucia robią nocą?” - Tina Oziewicz
PAMIĘTAJMY, BY NIE BAĆ SIĘ PROSIĆ O POMOC
Źródło
Maria Chamarowska, opracowane na podstawie książki: „Terapia pedagogiczna w przedszkolu z elementami integracji sensorycznej wyd. Forma”'
Internet
Własne źródła (obserwacje)